Meta, bu yıl Nisan ayında yaklaşık 8.000 kişiyi (toplam çalışan sayısının yüzde 10’unu) işten çıkardığını açıklamıştı. Gerekçe “AI’ya odaklanmak” olarak gösterildi. Ancak şirket aynı dönemde rekor ciro açıklamış ve 2026’da AI’ya 125-145 milyar dolar harcama sözü vermişti.
Şimdi 26 eski ve mevcut Meta çalışanı, bu işten çıkarma sürecinin yapay zekâ sistemi tarafından sistematik şekilde ayrımcılık yarattığını iddia ederek Kaliforniya Kuzey Bölgesi Federal Mahkemesi’nde dava açtı.
Davacılar arasında mühendis, bilim insanı, tasarımcı, araştırmacı, yönetici ve direktör seviyelerinde kişiler var. Ortak noktaları tek: Son 24 ay içinde doğum izni, ebeveyn izni, sağlık izni kullanmış veya engellilik nedeniyle makul düzenleme talep etmiş olmaları.
Olay Nasıl Gelişti?
20 Mayıs’ta işten çıkarma mailleri gece saat 04:00’ten itibaren farklı saat dilimlerine göre gönderilmeye başlandı. Birçok çalışan, henüz tatildeyken veya izinliyken bu mailleri aldı.
Örneğin bir bilim insanı (dava belgelerinde Doe 17), onaylı doğum öncesi iznindeyken “pozisyonunuz iptal edildi” mailini aldı. Ertesi gün suyu geldi, üçüncü gün bebeğini doğurdu.
Bir tasarımcı (Doe 8), 3 haftalık bebeğiyle evdeyken maili aldı. Takımındaki tek izinli kişiydi.
Bir mühendis (Doe 15) ise daha dramatik bir süreç yaşadı. Ciddi bir sağlık sorunu teşhisi konduktan sonra doktorları 12-16 haftalık sağlık izni onayladı. Müdürü ise açıkça tehdit etti:
“Takım bir kişiyi daha kaybedemez. İzin alırsan üst yönetim seni işten çıkarır ya da listeye yazar. İzni bırakırsan sana çok olumlu bir performans mektubu yazarım. Ama bunu yazıya dökmem, iz bırakmayalım.”
Mühendis korkup tedavi planını erteledi. Buna rağmen takımında tek işten çıkarılan kişi oldu. Müdürü daha sonra “Şirket, senin iyi performansını sisteme kaydetmemizden bir ay önce davrandı” diye mesaj attı.
Suçlanan AI Sistemi: “Yıldız Kümesi”
Davacılara göre işten çıkarma listesini oluşturan asıl mekanizma, Meta’nın içindeki bir dizi AI sisteminden oluşuyor. Bunu “constellation” (yıldız kümesi) diye adlandırıyorlar:
- Metamate: Meta’nın iç büyük dil modeli asistanı
- Second Brain: Çalışanların kendi iletişim ve dosyalarıyla eğittiği kişisel agent
- Sürekli çalışan aktivite izleme sistemi (tuş vuruşları, ekran içeriği, fare hareketleri, tarayıcı geçmişi, e-posta ve mesajlar)
- AI kullanım panosu (çalışanlar arası sıralama)
- Algoritmik performans kalibrasyon araçları
Sistem, son 12 aylık performans notu, kod gönderim miktarı, AI araç kullanım oranı, çıktı hacmi gibi metrikleri dikkate alıyor.
Sorun şu: 12 haftalık doğum izni veya sağlık izni kullanan bir çalışanın bu metriklerde “düşük performans” göstermesi kaçınılmaz. Meta’nın bu korunan izin sürelerini metriklerden çıkarmadığı, izinlileri listeden ayırmadığı ve vaka bazlı insan incelemesi yapmadığı iddia ediliyor.
Sistem sadece “düşük çıktı” görüyor, “neden düşük” diye bakmıyor.
Meta’nın Cevabı
Meta’nın tek cümlelik açıklaması şöyle:
“Bu iddialar gerçeklikten yoksundur. İnsan kaynakları yönetimi ve organizasyonel kararlar yapay zekâ tarafından değil, insanlar tarafından alınmaktadır.”
Dava Talepleri
26 davacı mahkemeden şu kararları istiyor:
- 22 Temmuz’da yürürlüğe girecek işten çıkarmaların durdurulması
- 20 Mayıs öncesi işe iade
- Algoritmik seçim sürecinin (girdiler, ağırlıklar, çıktılar) mahkeme onaylı bağımsız bir denetçi tarafından incelenmesi
Arka Plan: Meta’nın Son Aylardaki Diğer Tartışmalı Adımları
Aynı dönemde Meta, şirket genelinde “Model Capability Initiative” adlı kapsamlı bir izleme sistemi devreye almıştı. Tuş vuruşları, ekran görüntüleri, fare hareketleri, hatta bazı çalışanlarda ses, video ve konum verisi toplanıyordu. 1600’den fazla çalışan, “çalışan verileriyle AI eğitilmesin” diye dilekçe imzaladı. CTO Andrew Bosworth bile “Durum kötü. Şekerlemeyeceğim” demek zorunda kaldı.
Bir de “Checkpoint” adlı AI performans değerlendirme projesi vardı. AI kullanım oranı ana performans kriteri haline getirilmiş, detaylar ise tam işten çıkarma gününden sonraya saklanmıştı.
İronik olan nokta şu: Meta “AI-first” şirket olmak istediğini söylüyor. Ancak 2025 sonu itibarıyla şirket genelinde AI araç kullanımında ilk yüzde 2’ye giren bir çalışan (Doe 14) bile ebeveyn izni kullandığı için işten çıkarılmış.
Kısaca özetlemek gerekirse: AI seni ne kadar çok kullanırsan kullan, izinliysen sistem seni “düşük performanslı” görüyor.
Bu dava, ABD’de “AI’nin işten çıkarma sürecinde ayrımcılık yaptığı” iddiasıyla açılan ilk büyük toplu dava olma özelliğini taşıyor. Gelişmeler yakından takip ediliyor.
Kaynaklar:
- 71 sayfalık dava dilekçesi
- https://www.courthousenews.com/wp-content/uploads/2026/07/meta-employee-complaint.pdf
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın!